ÜLKEMİZDE KOZMETİK ENDÜSTRİSİNİN MEVCUT DURUMU

Yazar : Eczacı Nihal GÜRSOY

     Kozmetoloji:   Deri, tırnak ve saçların kozmetik ürün, aletler ve işlemler kullanılarak bakımı,temizlenmesi, güzelleştirilmesi, süslenmesi , güzel kokması ve iyi durumda muhafaza edilmesi ile ilgili uygulamalı sanat ve bilimleri ifade eder

Yukarıdaki tanımla tarif edilen endüstri dünya üzerinde 200 milyar dolar, ülkemizde ise kayıda alınabilmiş miktarı ile 2milyar dolarlık işlem hacmi işgal etmektedir. Bu endüstri içinde temizlik amaçlı ürünlerden, koruyucu amaçlı ürünlere, renklendirici ürünlerden, deodoran ve parfümlere geniş yelpazede kozmetikler bulunmaktadır.(Çin:10milyar USD, Rusya:15milyarUSD)*

Ülkemizde 80’li yılların sonu ve 90’lı yılların başlarından itibaren, kişisel bakım ve uygulamalardan başka “profesyonel” bakım ve uygulamalar konusu gündeme gelmeye başlamıştır. Profesyonel bakım ve uygulamalar, önceleri kuaför salonlarında yapılmaya başlanmış ve ilerleyen dönemlerde manikür pedikür ve ağda salonlarından, güzellik salonlarına ve sonraki yıllarda güzellik merkezlerinden estetik merkezlerine geniş bir sektör olarak açılım göstermiştir.

Her ne kadar bu metinde profesyonel olarak adlandırılsa da aslında ilk uygulamalar herhangi bir eğitim olmaksızın yapılmaktaydı. Sektör, hizmet sektörü olarak görülmekle beraber, hizmeti verebilmek için gerekli alet, ekipman ve preparatların bunun yanında eğitim ve servis sağlanması gibi faaliyetlerin ciddi bir sanayii oluşturduğu aşikardır.

Türkiye’de sektörde faaliyette bulunan kuruluşların, %85 gibi yüksek bir oranı ithalatçı olarak faaliyet gösteren kuruluşlardır. Perakende ürünler sektöründe faaliyet gösteren yabancı sermayeli uluslar arası kuruluşlardan ziyade, bu sektörde çalışma aile şirketleri ile başlamıştır. Takip eden yıllarda bu firmalarda kurumsallaşma gereksinimleri doğmuş ve önceleri kozmetik ürün ithalatı ile başlayan faaliyetler estetik cihazları ve sarf malzemelerini de içermeye başlamıştır.

Günümüzde ithalatçı firmaların imalatçı boyutu kazandığını da gözlemekteyiz. Ancak imalat genellikle ithal edilmiş olan cihaz veya kozmetiğin kopyalanmasından öteye gidememektedir. İmalatın pazarı ise yaygın olarak iç piyasa olmaktadır. Son birkaç sene içinde birkaç firma Avrupa fuarlarında da boy göstermekte ve ihracat yapmaktadır.

Sektörde pay edinen kozmetik, kozmesötik ve estetik cihazların neler olduğunu tanımlayabilmek için güzellik salonu ve/veya merkezlerinde kullanılan malzemeleri inceleyecek olursak ana başlıklar,
a. Kozmetik ve Kozmesötikler
b. Estetik Cihazlar
c. Yardımcı Malzemeler ve sarf malzemeleri.

a. Kozmetik ve Kozmesötikler;
İlerleyen talep ve eğitimle beraber, kişiler cilt ve doku problemlerine kişisel uygulamalarından çok güzellik ve sağlık merkezlerinde yapılacak derin uygulamalarla sonuç elde edebileceklerinin farkındadırlar. Bu sebeple, kişisel bakımda kullanılan ürünler ancak “koruyucu” özellikler gösterirken, profesyonel amaçla üretilmiş kozmetik ürünleri güzellik salonlarında bulunmaktadır. Bu uygulamalar, bazı cihaz uygulamaları ile birleştirildiğinde daha tatminkâr sonuçlara ulaşmaktadır.

Kozmetikler, özellikle Avrupa ülkelerinden ve ABD’den ithal edilmekte olup yer yer Güney Afrika veya İsrail gibi ülkelerin ürünlerine de rastlanmaktadır. Ürünlerin ülkemize girişleri Sağlık Bakanlığı Kozmetik Ruhsatlandırma Dairesince kontrol edilmektedir.AB’ye uyum çercevesinde 2004’de çıkartılacak yeni Kozmetik Yönetmeliği AB kökenli kozmetik ürünlerin ruhsat yerine izin ve post marketing takip(vigilance) ile pazara sunulmasına imkan vermektedir.Bunun anlamı önümüzdeki 5-10 yıllık bir dönemde Türkiye pazarının yoğun bir kozmetik ithalat akınına maruz kalacağıdır.İthalatçı firmalar, satışı devam ettirebilmek için iyi bir “satış sonrası servis” sağlamaya çalışmaktadırlar ve bu maksatla bünyelerinde eğitim ve satış uzmanları istihdam etmektedirler. Genellikle kozmetik ürün satışını takviye etmek için katalog basımı, poşet basımı veya markaya ait havluların hazırlanması gibi promosyon çalışmaları yapmaktalar böylelikle Türkiye’de değişik sektörleri canlandırabilmektedirler.

Kozmesötikler ise tedavi etkisi de gösteren kozmetik ürünlerdir. 2 sene öncesine kadar kozmetik ruhsatı alınan bu ürünler artık kendi sınıfları oluşturularak kozmesötik kapsamına alınmaktadırlar. Çalışma şekli ve sağladığı istihdam açısından kozmetikler ile arasında bir fark yoktur.

Hâlihazırda Türk Kozmetik Yönetmeliği doğrultusunda “satış öncesi izin” uygulaması mevcut olmakla beraber, Nisan 2004 tarihinden itibaren, Avrupa Birliği uyum yasaları çerçevesinde “satış sonrası kontrol” uygulamasına geçilmesi beklenmektedir.

Sekizinci 5 yıllık kalkınma planından alınan bazı verilere göre, sabun, detarjan ve kozmetik ürünlerde imalat son yıllarda hızlı bir artış göstermektedir. Örneğin 2003 yılı için yurtiçi talep 126 bin ton iken, ihracat 250 bin ton’dur.

b. Estetik Cihazlar
Raporumuzda estetik cihaz ve ekipmanlar aynı sınıfta incelenecektir.
Estetik ekipmanlar, olarak değerlendirilecek ürünler, cilt bakım koltukları, sedyeler, etajerler, büyüteçli aydınlatmalar, pedikür ve manikür masaları, sandalyeler, masaj sehpaları ve benzeri mobilyalardır. Estetik ekipmanların hem ithalatı hem de imaları mevcuttur. Bazı ekipmanlar öteden beri medikal firmalar tarafından da temin edilmekteydi. Örneğin hastaneler için üretilmekte olan sedyeler ve diş hekimi koltukları estetik sektöründe de yer bulmuştur. Ancak estetik sektöründeki ilerlemeyle beraber amaca yönelik üretim de canlanmıştır.

Estetik cihazlar ise, cilt bakımı, zayıflama, epilasyon ana gruplarında incelenebilecek cihazlardır. Bu cihazlar dünya üzerinde de son derece hızlı bir teknoloji ile gelişmekte hem de bahsi geçtiği üzere, ithalatçı firmaları tarafından Türkiye’de kopyalanmaktadırlar. İthal cihazlar ağırlıklı olarak Avrupa’dan getirilmekte, Avrupa ürünleri ise yine kendi içinde 2 kalitedir. Almanya ve İsviçre gibi gerçek anlamda teknoloji konusunda önder ülkelerin maksimim kalite ile ürettikleri cihazlar, diğerleri ise İspanya, İtalya gibi ülkelerde üretilen nispeten ucuz ve birinci grup ülkelerin üretimlerinden kopyalanan ürünlerdir. Bunun dışında uzak doğudan gelen ve hiçbir standarda uymayan ürünler de piyasada yer işgal etmektedirler.

Çok yüksek nakliye ve vergi oranlarından dolayı yurt içinde üretilmekte olan cihazların maliyeti oldukça uygundur. Ancak yine de yerli üretici kâr marjını iyice yükseltmek amacıyla malzemede optimumun altına inme eğilimi göstermektedir. Oysa iç piyasa en azından 2. grup cihazların pazarını karşılayacak teknolojik kapasiteye sahiptir.
İhracat ise daha çok estetik ekipmanlar üzerinden olmaktadır ve ithalata oranı 1/20 civarında, imalata oranı ise 1/10 dolaylarındadır.

İthalatta ve imalatta standartlar aranmasına 2001 yılında başlanmasıyla beraber sektörde kargaşa oluşmuştur. Bu tip cihazlar için yeterli tanımlar oluşmadığından üreticiler TSE belgesi alamamakta; ithalatta ise CE veya serbest dolaşım belgeleri dışında Sanayii Bakanlığı firmaların teknik servis ağı kurması istenmektedir. Ancak her geçen gün konu ile ilgilenen birimler değişmekte ve sistemdeki boşluktan dolayı hem ithalatçı hem de üretici mağdur olmaktadır.

c. Yardımcı Malzemeler ve Sarf Malzemeleri;
Bu bölümde bahsi geçecek ürünler, salon ve kliniklerde tamamlayıcı olarak yer almakta, ancak bazı kalemler belli ülkelerin tekelinde bulunduğundan bahsi geçen ülkelere ciddi anlamda gelir sağlamaktadır.

Sektörün çalışma alanlarından “ağda” kliniklerde balmumu ve reçineden imal edilen “profesyonel ağdalar” olarak yer bulmakta, dünya üzerinde en büyük üreticisi ise İtalya’dır. Bundan sonra İsviçre ve ABD gibi ülkelerde de üretim yapılmakla beraber fiyat rekabeti İtalya lehinedir. Ülkemizde de İzmir, Ankara ve Çorum’da bazı üreticiler ağda üretmekte, ne yazık ki üretim kalitesinde henüz bir standardizasyon oluşturulamamıştır.

Yosunda ise İngiltere, Adriyatik denizinden elde ettiği yosunları birçok üretici firmaya satarak, değişik markalar adı altında satılan yosunların temel üreticisidir.

Bunun dışında ağda ve parafin ısıtıcılar, looplar, epilasyon iğneleri, epilasyon cımbızları, kağıttan mamul hijyen malzemeleri, sterilizatörler, süngerler, fırçalar, kaş ve kirpik boyaları, manikür ve pedikür setleri gibi küçük malzemeler bu işi sahiplenmiş ülkeler tarafından başarıyla yürütülmekte, ülkemizde ise ancak kalitesi tartışılır bazı ürünler imal edildiğinden ne iç pazara ne de dış pazarlara ulaşmak mümkün olmamakta, bu sebeple denge ithalat yönüne kaymaktadır.

Bütün raporumuzdan anlaşılacağı üzere, ülkemizde üretim bireysel çabalarla yapılmakta, ancak genelde ARGE’ye yeterli önem verilmediğinden, sadece ithal edilmiş ürünlerin taklitleri bazında kalınmakta, üretici ve ithalatçı teknik veya prosedürler anlamında gereğinde danışabileceği kurumların yokluğunu çekmektedir. Sağlanacak desteklerle, sektör daha bilinçli ve kaliteli üretim yapabilecek, ihracat olanakları bulunacak ve istihdam sağlanabilecektir.

Bütün bunların yanında, hiçbir denetim olmaksızın çalışıldığından bazı ithalatçı firmaların uluslar arası ticarette yaptığı hatalar ve kural dışı çalışmalar ülke itibarına zarar verecek düzeylere ulaşmıştır. Bu anlamda da eğitim ve kontrolün de gerekliliği ortadadır.

Estetik ve Güzellik Salonlarında Kullanılan Cihazlar ve Üretim/İthalat Durumu

Cihaz                                              İthalat                                          Üretim              Üretilebilirlik

Tüm Türkiyede 2002  yılı estetik cihazlar üretim rakamları (Yaklaşık değer)

Tüm Türkiyede 2002  reçine esaslı profeyonel ağda üretim rakamları (Yaklaşık değer)

Tüm Türkiyede 2002  yılı estetik cihazlar işlem hacmi (Yaklaşık değer)

KAYNAKÇA

Market Tracking International,2002