GÜNEŞİN ZARARLI ETKİLERİNDEN KORUNMA

UV Nedir ?

Güneş elektromanyetik dalga uzunluğunda geniş bir enerji spekturumu yayar. Güneş ışınları kolay anlaşılabilir olması için kabaca, kızıl ötesi ışınlar(infraruj) (IR), gözle görülen ışınlar ve morötesi(ultra viyole) (UV) ışınlar olarak sınıflandırılır. UV ışınları da kendi içinde dalga boylarına göre, UV-A,UV-B ve UV-C olmak üzere üçe ayrılır.

Güneşin Yararlı Etkileri Nelerdir ?

Güneşin UV ışınları etkisi ile, D vitamini sentezini başlatarak, kemiklerde kalsiyum yerleşimini hızlandırıcı etkisi 1925'lerden beri bilinmektedir. Sedef hastalığı ve akut sivilce üzerindeki iyileştirici etkisi de söz konusudur. Isı etkisi, bronzlaşma ile sağladığı sağlıklı görünüm, pozitif psikolojik etki vb. gibi yararlı etkileri bulunmakla birlikte, zararlı etkileri de oldukça fazladır.

UV Işınlarının Cilt Üzerindeki Etkileri Nelerdir ?

UV-A ışınları en uzun dalga boyuna sahip ve yeryüzüne en fazla ulaşan UV ışınıdır. Deride birikmiş olan melanini koyulaştırarak kısa sürede fakat geçici bronzluk (primer pigmantasyon) sağlar. Güneş yanığı ve eritem oluşturma etkisi UV-B' ye oranla oldukça düşük olmakla birlikte vardır.

UV-B ışınları deride melanin pigment sentezini en fazla etkileyen, geç ama uzun süreli bronzluk (seconder pigmantasyon) sağlayan UV ışınıdır. Maruz kalındıktan yaklaşık bir gün sonra şiddetlenen eriteme ve ödem, ağrı, bül oluşumuyla seyreden ağır güneş yanıklarına neden olur.

UV-A ve UV-B' ye uzun süreli veya aşırı maruz kalma derinin alt tabakalarındaki elastin ve kollajen liflerin yapısını bozarak cildin erken yaşlanmasına,esnekliğinin azalmasına,kırılgan ve kolay etkilenir olmasına neden olur. Deride kalınlaşma, melanom tipi cilt kanserleri, ışığa duyarlılık oluşumu, göz merceklerinde perdelenme de diğer zararlı etkilerdir.

Canlı yaşamını yok edici sterilizasyon etkisi bulunan ve özellikle gözler için aşırı zararlı olan UV-C ışınları, atmosferdeki ozon tabakası tarafından absorbe edildiğinden yeryüzüne ulaşamaz. Ancak Antartika ve kuzey yarımkürenin belli bölgelerinde ozon tabakasının insan kaynaklı etkilerle incelip yer yer delinmesi nedeniyle bu bölgelerde, UV ışınları yeryüzüne daha yoğun ve dik gelmektedir. Buna bağlı olarak cilt kanseri oranı da artmaktadır.

Güneş Yanığı Etkenleri Nelerdir ?

Yeryüzüne ulaşarak, eriteme neden olan UV-A ve UV-B ışınlarının yoğunluğu 11:00 ile 14:00 saatleri arasında en yüksek düzeydedir. Bu nedenle 10:00 ile 15:00 arasında güneşe çıkılmamalıdır. Yalnızca parlak güneş altında değil, her zaman güneşe karşı korunma gereklidir. Güneş ışınlarının%60'ı bulutlu havalarda, %50'si gölgede de etkisini gösterir. UV-A ışınlarının tümü UV-B ışınlarının %35'i camdan geçebilir. Kar %50-95 oranlarında, kum %25, su %5, çim %3 oranında UV-B ışınını yansıtır. Yansıyan bu ışınlar güneş yanığına neden olabilir. Ayrıca UV radyasyonunun %75'i 2m su derinliğine ulaşabilir ve uzun süreli yüzmelerde de güneş yanığı riski vardır. Yükseklikteki her 300m'lik artış da güneş yanığı riskini %4 arttırmaktadır.

Güneşin Zararlı Işınlarından Korunmak İçin Neler Yapılmalıdır?

Güneşe çıkıldığında, zararlı etkilerinden korumak için; gözler için UV geçirmeyen güneş gözlükleri, kulaklar, burun,yüz ve saçı dökülmüş olanlarda kafa derisi için geniş kenarlı şapkalar yada şemsiye kullanılmalıdır. Bir yaşından küçük çocuklara mutlaka şapka giydirilmelidir. Sıkı dokunmuş, sentetik ve renkli giysiler,ışınları az geçirirler,fakat bunları giymek rahatsızlık vericidir. Güneşe çıkılmadan yarım saat önce güneş koruyucu kullanılmalıdır. UV-A ve UV-B ışınlarını kimyasal absorbe eden veya fiziksel olarak bloke eden filtreler içeren bu kozmetiklerin seçiminde, hangi cilt tipine sahip olunduğu, güneşte kalınacak süre,minimal eritemal doz(MED) göz önünde bulundurulmalıdır.

Cilt Tipinize Göre MED Nedir?

Güneş ışınlarından etkilenme, kişiden kişiye, genetik yapı, derideki melanin miktarı,güneş ışınını takiben melanin yapma yani bronzlaşma derecesine göre farklılık gösterir. Bu özelliklere göre belirlenen cilt tiplerinin, korunmasız ve eritem oluşmadan güneşte kalabilecekleri süre (MED) de farklıdır.

1. Tip:Çok açık ten,çok hassas cilt, çok miktarda çil,mavi göz rengi, kızıl saç rengi,kolay yanar ancak bronzlaşmaz.

2.Tip:Açık ten, hassas cilt,çilli,mavi,gri,yeşil göz rengi,açık saç rengi,kolay yanar,çok az bronzlaşır.

3.Tip:Buğday ten,normal cilt,az miktarda çil,ela kahverengi göz rengi, kumral saç rengi,az yanar,zamanla bronzlaşır.

4.Tip:Esmer ten,hassas olmayan cilt,çilsiz,koyu göz rengi, koyu saç rengi,çok az yanar,kolay bronzlaşır.

5. Tip:(Zenciler)Siyah ten, dayanıklı cilt, siyah göz rengi, siyah saç rengi,yanmaz.

Bebekler,alerjik, hassas ve 1. Tip cildi olanların korunmasız güneşte kalabilecekleri süre 5-10 dakika,2. Tip cildi olanların10-20 dakika,3. tip cildi olanların15-25 dakika,4. Tip cildi olanların 20-30 dakikadır. 5. Tipi oluşturan zencilerin güneşte kalma süreleri uzundur ve hiç yanmazlar. Bununla birlikte cilt kanseri olma riski onlar için de geçerlidir.

GKF Nedir?

Güneşten koruyucu ürünlerin üzerinde bulunan GKF(Güneş Koruma Faktörü) numarası, cildi hangi düzeyde koruduğunu yada güneş altında kızarmaya başlamadan kalınacak süreyi ne ölçüde uzattığını gösterir. Colıpa metoduna göre: güneşte kalma süresi / korunmasız güneşte kalınabilecek süre x 1.33( güvenilirlik katsayısı)= GKF numarası olarak bulunur. Örneğin;2. Tipteki ve güneşte iki saat kalmayı planlayan kişi:120 dakika/10 dakika x 1.33= 16 GKF bulunan bir ürün kullanmalıdır. Genellikle güneş ürünlerinin üzerinde doğru kullanıma yönelik bu bilgiler yer alır.

Güneş Ürünlerinin Kullanımında Nelere Dikkat Edilmelidir?

1. Ve 2. Tipte bulunanlarda, çocuklarda, güneşe ilk çıkıldığında ve uzun süre güneşte kalınacağında yüksek koruma faktörlü ürünler kullanılmalıdır. Bir yaşın altındaki bebeklerde deriden emilimi yüksek olan bu ürünler kullanılmamalı, giysilerle bloke sağlanmalıdır.

Bronzlaşma derinin doğal korunma örtüsüdür. Bronzlaşma sağlandıktan sonra düşük koruma faktörlü ürünler tercih edilebilir fakat korunmasız güneşe çıkılmamalıdır. Ürünün tekrar tekrar kullanımı güneşlenme süresini uzatmaz. Bu nedenle güneşte kalınacak süre başlangıçta belirlenmeli,buna uygun koruyucu kullanılmalı,daha sonra bu süre uzatılmamalıdır. İlk günlerde güneşte kalma süresi yarım saatten az olmalı, yavaş yavaş arttırılmalıdır. Bronzlaşma birkaç gün sonra başlayacağından ilk günlerde saatlerce güneşte kalmak, güneş yanığından başka kazanç sağlamaz. Suya girilip çıkıldıktan sonra güneş ürünü mutlaka yeniden sürülmeli, uzun süre yüzülecekse suya dayanıklı ürünler tercih edilmelidir. Dudaklar için özel üretilmiş filtreli ürünler kullanılmalı,burun,kulaklar, omuzlar gibi hassas bölgelere özen gösterilmelidir. Sivilceli ve siyah noktalı ciltlerde noncomedojenik ürünler tercih edilmelidir. Kullanılan parfüm yada deodarantın güneşte kullanılabilir olmasına dikkat edilmelidir aksi takdirde cilt lekelerine neden olabilir.

Güneş ürünleri piyasada, krem, losyon,stick sprey, yağ, balsam vbg. farklı ticari şekillerde bulunmaktadır. Bu ürünlerden çoğu güneş koruyucu filtrelerin yanında, bunların etkinliğini arttıran, cildi yaşlanma etkilerine karşı koruyan,A,E,C vitaminleri ve Beta karoten de içermektedir. Bu ürünlerden kendimiz için en uygun olanları seçilerek kullanılmalı, güneş sonrası cilt bakımı da ihmal edilmemelidir.

Kaynakça

Avcı,Oktay."Güneşten Korunmada Temel Prensipler"Türkiye Klinikleri Kozmetoloji Dergisi, I,2:86-96;Ağustos 1998

Eaton, Ann ve Florence Openshaw. Kozmetik Makyaj Manikür.(2. Basım.İstanbul:Milli Eğitim Yayınevi,2000).

Kurumlu, Zafer."Ultraviyole ve Ultraviyoleden Korunma,"Türkiye Klinikleri Kozmetoloji Dergisi.I,2:75-83.Ağustos 1998.

Lund,Maren."Sağlıklı Güneşlenme" Beauty Forum Türkiye. Mayıs 1997.