TEMİZ VE KİRLİ
Ortaçağ’dan Günümüze Vücut Bakımının Tarihi

S. Sinan YALÇIN *

 “Vücut temizliğinin tarihçesi, daha geniş ve daha karma bir tarihten yararlanmalıdır. Çünkü, vücuda bütün sınırlarını çizen, onun kendini belli edişlerini, tezahürlerini biçimlendiren ya da içsel işleyişlerini düşündürten bütün bu görünümlerin, her şeyden önce, toplumsal bir zemini vardır…

            Vücut temizliğinin tarihi, aynı zamanda bir toplum tarihidir…”(G.Vigarello)

            Orijinal baskısı ilk olarak 1985 yılında Fransa’da yayınlanan ve Türkiye’de 1996 yılında Kabalcı Yayınevi tarafından ilk basımı yapılan “Temiz ve Kirli”, Georges Vigarello’nun son derece detaylı bir araştırmasıdır. Tabii Vigarello’nun bu son derece incelikli kitabını yine son derece akıcı ve yalın bir çeviriyle dilimize kazandıran Zühre İlkgelen’in katkısı da oldukça önemli. Birçok kitabın ne yazık ki, çeviri hataları nedeniyle okuyucuya ulaşamadığı ve kitabın gerçek değerini kazanamadığı düşünüldüğünde, çeviri açısından oldukça başarılı olduğu ve son derece keyifle okunabildiğini belirtmek gerekiyor. 

            Vigarello kitabına Ortaçağ’dan başlıyor ve günümüze kadar izleyen süreçte insanların vücut bakımlarıyla ilgili çok çeşitli bilgiler aktarıyor. Ama bunu yaparken, okuyucuya günümüzden Ortaçağ’a bir bakış sunmak yerine, okuyucuyu günümüzden alıp Ortaçağ’a götürmeyi ve Ortaçağ’ı, Ortaçağ şartlarında değerlendirmeyi yeğliyor. Açıkçası bunu başarıyor da… Örneğin, Ortaçağ’ın bir döneminde bazı toplumların yıkanmaktan kaçındığını çoğumuz biliriz. Analitik bir yaklaşımla konuya eğilmediğimizde, bunun sebebini kolaycılığa kaçarak, o dönemdeki insanların pis olmasına bağlarız. Oysa bu insanlar neden pis olmayı tercih ediyorlardı ya da pislik ve temizlik algısı o dönemde hangi boyuttaydı? İşte Vigarello kitabının başından itibaren analitik bir yaklaşımla bu tarihi sürece eğiliyor ve kılı kırk yararak topladığı birçok bilgi parçasını bir araya getirerek ortaya bu etkileyici kitabı çıkarıyor.

            Vücut bakımının tarihini ele alırken, konuyu sosyolojik, ekonomik, teolojik açılardan irdeleyerek, okuyucuyu son derece geniş bir perspektiften bu tarihe bakmasını sağlıyor. Bu özelliği bakımından, Vigarello belki de ilk kez bu alanda böylesine derinlikli bir kitabın yazarı oluyor. Yirmi yıl önce yazılmış bir kitap olmasına rağmen hala daha güncelliğinden hiçbir değer kaybetmemiştir.

            Bu alanda araştırma yapanların bakış açılarını zenginleştirecek bir kitap olmasının yanında, son derece keyifle okunabilecek tarihsel bir yolculuk kitabıdır “Temiz ve Kirli”. Kitabın belki de tek hatası -ki bu, çoğu Batılı yazarların yapmış olduğu bir hatadır- Ortaçağ’ın tarihi olarak sadece Batı tarihini ele almasıdır. “Ortaçağ’dan Günümüze Avrupa’da Vücut Bakımının Tarihi” denmesi daha yerinde bir tanımlama olurdu. Bu önemsiz gibi gözüken ama son derece ciddi bir hatadır.

         Konuya ilgi duyanların özellikle okuması gereken bir başucu kitabı…

          Kitap Adı    :   TEMİZ VE KİRLİ - Ortaçağ’dan Günümüze Vücut Bakımının Tarihi
          Yazar         :  Georges Vigarello
          Çeviren      :  Zühre İlkgelen
          Yayınevi     :   Kabalcı Yayınevi
          Basım Yılı       :   1996 - İstanbul

* Gazi Üniversitesi, Mesleki Eğitim Fakültesi, Kua. Güz. Bil. Eğt. A.B.D         ANKARA /2006